MỐI LIÊN QUAN GIỮA CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG VÀ RỐI LOẠN HÀNH VI Ở TRẺ TỰ KỶ

 

Tự kỷ hay còn gọi là rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder: ASD) là một rối loạn phát triển thần kinh phức tạp, có các khiếm khuyết hành vi đặc trưng trong 3 lĩnh vực: tương tác xã hội; giao tiếp bằng lời và không lời; hành vi rập khuôn, lặp đi lặp lại. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu còn cho thấy rằng các khó khăn liên quan đến ăn uống cũng tác động đáng kể đến trẻ mắc ASD. Thói quen ăn uống không tốt ở trẻ ASD dẫn đến một loạt các vấn đề về dinh dưỡng, từ đó ảnh hưởng đến sự tập trung và dễ xảy ra  hành vi không mong muốn. Vậy nên, 3 yếu tố: tự kỷ, chế độ ăn và hành vi có mối liên hệ mật thiết và ảnh hưởng lẫn nhau cùng tác động lên trẻ ASD. Giải quyết các vấn đề về cho ăn, kén ăn, thiếu dinh dưỡng có ảnh hưởng tích cực đến sinh hoạt hằng ngày của trẻ ASD và giúp trẻ kiểm soát hành vi tốt hơn. Dưới đây là một số khó khăn trong ăn uống thường gặp ở trẻ ASD và cách khắc phục:

1. Khó khăn ăn uống liên quan đến rối loạn cảm giác, giác quan:

Trẻ ASD dễ bị quá tải cảm giác, nghĩa là chúng dễ bị khó chịu trước những trải nghiệm nhất định và do đó có hành vi tránh né. Trẻ có thể ghét ánh sáng chói hoặc tiếng ồn lớn, cũng có thể từ chối những loại thực phẩm có mùi và vị đậm đà. Một số khác có kết cấu cụ thể có thể hấp dẫn hoặc gây khó chịu cho từng trẻ, dẫn đến hình thành các mẫu hành vi như: từ chối thức ăn giòn (bông cải xanh, táo, các loại hạt, ngũ cốc,…) hay không muốn chạm vào thực phẩm mịn/dính (sữa chua, nước sốt, súp,…)

-> Cách khắc phục:

+ Thay đổi kết cấu/loại thức ăn: nếu trẻ ghét đồ ăn giòn (bông cải xanh) hãy nấu cho đến khi mềm. Hoặc thay thế loại thực phẩm khác có hàm lượng dinh dưỡng tương đương nhưng có kết cấu, mùi hoặc vị mà trẻ thích.

+ Nếu xác định rằng trẻ PHẢI ăn một số loại thực phẩm mà chúng khó dung nạp, hãy cân nhắc việc “GIẤU” chúng vào những thực phẩm khác. Ví dụ, nhiều bậc cha mẹ cho rau vào bánh mì nướng và bánh nướng xốp.

+ Cân nhắc tìm một nhà trị liệu tích hợp cảm giác có kinh nghiệm về các vấn đề ăn uống để giúp phụ huynh học cách kết hợp nhiều loại thực phẩm hơn.

2. Khó khăn ăn uống liên quan đến sức khoẻ hệ thống tiêu hoá:

Theo đánh giá của nhiều nghiên cứu, có “Mối quan hệ chặt chẽ và tương quan đáng kể giữa vấn đề ăn uống và rối loạn chức năng đường tiêu hóa ở trẻ tự kỷ.” Điều này có nghĩa là một số hành vi thái quá của trẻ ASD có thể liên quan đến các triệu chứng tiêu hoá như: đau bụng, đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy, táo bón hoặc trào ngược dạ dày. Giải quyết các triệu chứng trên, giảm đau và trẻ sẽ dễ dàng tập trung hơn, suy nghĩ tốt hơn, kiểm soát cảm xúc và cư xử phù hợp hơn.
->Liên hệ ngay bác sĩ Nhi khoa nếu trẻ có các biểu hiện triệu chứng tiêu hoá.

Một số trẻ ASD dường như có phản ứng tiêu cực với sữa hoặc các sản phẩm từ sữa (có liên quan đến đường sữa hoặc protein gọi là casein) và/hoặc các sản phẩm từ lúa mì (gluten). Những phản ứng này có thể là dị ứng hoặc không. Bố mẹ có thể cân nhắc bắt đầu chế độ ăn không có gluten và/hoặc casein. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải đảm bảo cho trẻ nhận đủ dinh dưỡng.

->Trao đổi với bác sĩ Nhi khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để lên kế hoạch cho một chế độ ăn uống toàn diện.

3.Khó khăn ăn uống liên quan đến các kiểu hành vi tự kỷ:

Trẻ mắc ASD có sở thích hạn hẹp và hành vi rập khuôn nên thường chỉ ăn một số loại thực phẩm nhất định và hoàn toàn từ chối thực hiện ngay cả những thay đổi nhỏ nhất. Mặc dù có thể những sở thích này là do nguyên nhân về giác quan hoặc đường tiêu hóa, nhưng cũng có thể trẻ đã hình thành một thói quen cực kỳ khó thay đổi. Nên đôi khi, điều đó có thể cản trở việc cung cấp dinh dưỡng hợp lý.

->Cách khắc phục:

+ Sử dụng phương pháp tiếp cận hành vi: trao thưởng khi trẻ ăn được món mới

+ Tìm những món ăn tương tự những món trẻ thích

+ Đưa ra một số món, để trẻ tự chọn thực phẩm trẻ thích.

Những yếu tố trên thể hiện rằng việc quản lý chế độ ăn uống và hành vi của trẻ ASD là một thách thức to lớn cho các bậc phụ huynh và các nhà trị liệu. Tuy nhiên, có nhiều chiến lược có thể thực hiện để giúp trẻ ASD có một chế độ ăn uống cân đối và hành vi phù hợp hơn, bao gồm thay đổi thức ăn, tạo lựa chọn, và tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia về tích hợp giác quan. Điều quan trọng nhất cần hiểu rõ rằng mối liên hệ giữa tự kỷ, chế độ dinh dưỡng và hành vi là phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm từ gia đình, tham vấn từ các nhà chuyên môn.

Đơn vị Can thiệp Nội trú Ban ngày tại Bệnh viện Phục hồi chức năng Đà Nẵng hiện đang can thiệp theo hướng đa chuyên ngành. Với đội ngũ gồm: các bác sĩ thường xuyên hội chẩn đưa ra các chiến lược can thiệp một cách cá nhân hóa; các ST, OT và PT tham gia vào can thiệp cá nhân, can thiệp nhóm; các điều dưỡng đa khoa theo dõi chế độ ăn, đưa ra  khẩu phần dinh dưỡng phù hợp nhằm hỗ trợ tối đa trẻ ASD tái hòa nhập xã hội, đặt biệt với những trẻ ASD có kèm theo rối loạn ăn uống, rối loạn cảm giác-giác quan và rối loạn hành vi.

Tài liệu tham khảo:

1.https://www.verywellhealth.com/connections-between-autism-and-nutrition-4155118

2.https://www.autismconnect.com/blogs/what-is-the-connection-between-autism-diet-behavior/

3.https://www.beyondautism.org.uk/about-autism/understanding-autism/autism-and eating/making-food-fun/

Đơn vị Can thiệp Nội trú Ban ngày theo Yêu cầu