RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỶ VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN

1. Rối loạn phổ tự kỷ là gì?

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD) là một loạt các rối loạn phức tạp về phát triển thần kinh, đặc trưng bởi sự tương tác và giao tiếp xã hội kém, các hành vi lặp đi lặp lại và rập khuôn. Triệu chứng bắt đầu từ giai đoạn sớm của thời thơ ấu. Ở hầu hết trẻ em nguyên nhân còn chưa rõ, mặc dù có một số bằng chứng về di truyền. Chẩn đoán dựa vào tiền sử phát triển và quan sát trẻ trên lâm sàng. Không có phương pháp chữa trị cho ASD; tuy nhiên, việc phát hiện sớm, can thiệp sớm tự kỷ sẽ giúp trẻ có nhiều cơ hội hòa nhập với cộng đồng, tự lập trong cuộc sống.

2. Các rối loạn thần kinh đi kèm ở trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ:

Trong nhiều trường hợp, trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ có thể gặp phải những rối loạn thần kinh đi kèm hoặc các vấn đề sức khỏe khác, phổ biến như:

– Động kinh: Nguy cơ động kinh ở trẻ ASD cao, khoảng 20%. Ở chiều ngược lại, nguy cơ ASD ở trẻ động kinh cũng vào khoảng 20%. Kiểm soát tốt ASD, động kinh và các bệnh lý đi kèm (nếu có) giúp cải thiện hiệu quả chất lượng cuộc sống cho trẻ và gia đình.

– Chậm phát triển vận động: Trẻ ASD có thể chậm các mốc vận động thô (lật, ngồi, đi,…); có thể có dáng đi bất đối xứng ở giai đoạn tự tập đi một mình; phát hiện sớm các khuyết tật trong những kỹ năng vận động miệng và bắt chước vận động giúp tiên đoán khả năng ngôn ngữ ở trẻ ASD.

– Rối loạn giấc ngủ: Tỉ lệ cao hơn so với các rối loạn tâm thần kinh khác ở trẻ em. Các rối loạn thường gặp: mất ngủ, cận miên, khó khởi đầu giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ, thức quá sớm, rối loạn nhịp thở khi ngủ, ngủ ngày. Biểu hiện ở việc tổng thời gian ngủ ít, tỉ lệ giấc ngủ REM giảm, thời gian ngủ sóng chậm tăng.

– Tăng động giảm chú ý (ADHD): Một số trẻ tồn tại cả ASD và ADHD, làm cho việc quản lý tập trung và kiểm soát hành vi trở nên khó khăn hơn.

3. Làm sao phát hiện sớm trẻ mắc “Rối loạn phổ tự kỷ”?

Tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh phức tạp, có các khiếm khuyết đặc trưng trong 3 lĩnh vực:

– Tương tác xã hội

– Giao tiếp bằng lời và không lời

– Hành vi rập khuôn, lặp đi lặp lại

Khi phát hiện trẻ có những biểu hiện bất thường về hành vi như trẻ ít cười, ít biểu lộ cảm xúc tình cảm với cha mẹ, thích chơi một mình, kém tương tác với những người xung quanh, mối quan tâm bị thu hẹp, hành vi rập khuôn,… đặc biệt là có kèm theo tình trạng thoái lui ngôn ngữ nghiêm trọng ở trẻ (trẻ quá chậm nói so với tuổi hoặc trẻ bị mất hẳn kỹ năng ngôn ngữ) được xem là những dấu hiệu cảnh báo sớm gợi ý cho cha mẹ và thầy cô giáo nhận diện rất có khả năng trẻ bị mắc chứng tự kỷ, nhất là trẻ trong độ tuổi từ 18 tháng – 24 tháng tuổi.

4. Can thiệp trẻ tự kỷ tại bệnh viện Phục hồi chức năng Đà Nẵng:

Hiện nay, bệnh viện PHCN Đà Nẵng đang triển khai can thiệp theo hướng đa chuyên ngành không những cho trẻ tự kỷ mà còn cho trẻ có rối loạn phát triển đặc hiệu về ngôn ngữ, trẻ chậm nói nhằm mang lại kết quả toàn diện. Ngoài phối hợp hài hòa các phương pháp về ngôn ngữ trị liệu, hoạt động trị liệu với vật lý trị liệu, bệnh viện còn chú trọng kết hợp với thủy trị liệu, châm cứu và xoa bóp bấm huyệt giúp tăng cường hiệu quả can thiệp, hỗ trợ điều trị các bệnh đồng mắc. Điều này bước đầu nhận được sự hài lòng và tin tưởng từ các bậc cha mẹ có con em đang điều trị và can thiệp.

Với mô hình can thiệp bán trú ban ngày theo yêu cầu tại bệnh viện, trẻ mắc rối loạn về phồ tự kỷ và ngôn ngữ có cơ hội tiếp cận với tất cả các phương pháp trên một cách cá nhân hóa trên cơ sở phối hợp thăm khám, can thiệp đa chuyên ngành bao gồm: phục hồi chức năng, y học cổ truyền, dinh dưỡng, tâm lý lâm sàng, công tác xã hội, nội khoa,… tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ tham gia vào các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như: chơi, ăn uống, ngủ, học tập, vệ sinh. Đối với trường hợp bệnh khó, phức tạp, nhiều rối loạn đi kèm sẽ được hội chẩn với các chuyên gia thần kinh, tâm thần, tai mũi họng,… từ các bệnh viện chuyên khoa. Từ đó, tạo tiền đề cho trẻ nhanh chóng hòa nhập với các môi trường tự nhiên và tiến tới hòa nhập xã hội.

BS Quỳnh Châu